İş Dünyasında Karar Verme Kasını Geliştirmek İçin Doğru Karar Egzersizleri

Bülent Eczacıbaşı, iş hayatını anlattığı kitabında babasıyla ilgili bir anısını aktarırken; çocukluğunda babasına “sen ne iş yapıyorsun baba?” diye sorduğunu, ondan şu cevabı aldığını söyler: “Ben, karar veriyorum. Bir yönetici olarak işim, karar vermektir”

Girişimcilerin, iş dünyası yöneticilerinin birinci önceliği, doğru karar verme kasını geliştirmektir. Elbette, bu sadece iş hayatı için geçerli olan bir yetkinlik değildir. Her birimiz hayatın her alanında seçim yapma, karar verme durumunda kalıyoruz.

Aşağıdaki egzersizlere bu çerçevede bakarak, kendine yatırım amacıyla bu egzersizleri yapmanızı dilerim. Egzersizler, oldukça yoğun bir zihinsel aktivite olduğu için, sizin kolaylıkla uygulamanızı sağlayacak hale getirdim. Gün gün bölerek, daha iyi uygulanabilir. Bu egzersizleri kendi kendinize bir atölyede olduğunuzu düşünerek keyifle yapabilirsiniz. Ne de olsa, bilgi eğitimden, beceri pratikten gelir. Bu nedenle bizim mottonuz, “Pratik, pratik, pratik!”

Haydi, şimdi pratikleri beraberce yapalım

1.Gün Pratikleri: İçgörü Geliştirin: Kararımı Nasıl Veriyorum ?

Bu uygulamada amaç, kararlarınız konusunda iç gözlem ve dış gözlem yaparak, doğru karar vermenize destek olmaktır. İçgüdülerinizle mi, analitik mi karar verdiğinizi keşfedeceksiniz.

Teker teker olmak üzere 3 farklı karar sürecinizi düşünecek ve gözünüzde canlandıracaksınız. Amaç, kritik karar süreçlerinde nasıl bir strateji uyguladığınızı bulmak.

1.Birinci karar anı görseliniz zihninizde görün: Verdiğiniz bir kritik kararı düşünün. Zihninizi tarayın. Bu anı taramasında en kritik anı sisteminiz size gösterecektir.

2.Karar anınızı gözünüzde canlandırırken, o karar anındaki kendinizi ziyaret edin (Dış gözle inceleyin) Tıpkı kameradan bakar gibi kendinize bakın.

3.“Bu kararı içgüdüsel mi yoksa analitik mi veriyorum?” sorusunu kendinize sorun.

4.Nasıl karar aldığınızı tespit edin. Farkındalığınızı, iç görünüzü, çıkarımınızı not alın.

5.İkinci karar anı görseliniz zihninizde görün: Birinci basamaktan beşinci basamağa kadar yaptığınız uygulamayı ikinci kritik karar anınıza uygulayın.

6.Üçüncü karar anı görseliniz zihninizde görün: Birinci basamaktan beşinci basamağa kadar yaptığınız uygulamayı üçüncü kritik karar anınıza uygulayın.

7.Üç farklı karar sürecini gözden geçirerek ortak paydayı bulun: Kritik kararlarınızı verirken nasıl davrandığınızın stratejisini fark edin.

2.Gün Pratikleri: Durum Senaryoları Üzerinden Karar Verme Pratiği

1.5 dakikalık sessizlik molası verin.

Zihni sakinleştirerek karar verme pratiğini uygulayın.

2.Vereceğiniz kararı düşünün.

3.Karar vereceğiniz bir durumun 3 farklı senaryosunu düşünerek prova yapacak olsaydınız hangi kararı verirdiniz?

Birinci senaryoda şu olursa…. (Olumsuz senaryo, yeterince gelişmemiş alanlarınızla ilgili, hangi olası durumlar potansiyel olarak varsa bunu düşünebilirsiniz.) Bu senaryo sizi nereye taşır?

İkinci senaryoda şu olursa… (farklı bir olumsuz senaryo, tehdit içerikli, hangi olası tehditler potansiyel olarak varsa bunu düşünebilirsiniz). Bu senaryo sizi nereye taşır?

Üçüncü senaryoda şu olursa…. (farklı bir senaryoda, bu kez her şey yolunda gittiği takdirde) bu sizi nereye taşır?

3.Gün Pratikleri: Kritik Kontrol Listesi

Her kritik karar öncesi aşağıdaki kontrol listesi oluşturun:

1. Bu karara ilişkin pozitif ya da negatif bir ön yargım var mı? Yoğun duygum nedir? Kazanca aşırı derece mi odaklıyım, Kayba aşırı derece mi odaklıyım? (Her ikisi de denge noktasından ayrılmaktır)
2. Bu kararda öne çıkan duygu ne? (Duygunun adını koymak için duygu kartını inceleyin) Ve duygunuzu tanımlayın.
3. Sezgisel mi yoksa veriye dayalı mı karar veriyorum?
4. Tersine argüman üretebilir miyim?
5. Her şey yolunda gitmediğinde en kötü ne olur?
6. En kötü senaryoda bu karar beni nereye taşır? En kötü senaryoya verecek cevabım nedir?
7. En iyi senaryoda bu karar beni nereye taşır?
8. Duygularım yeterince dengeli mi? Nötr’de miyim? (Nötr: Önyargılardan uzak, olanı olduğu gibi gören bakış açısı) Karar verirken nötrde olmak daima kazandırır.

4.Gün Pratikleri: Mentör Davet Edin

Her plan öncesi “dış gözlemci” simülasyonu yapın:

Bir mentör gibi dışardan bakarak risk, süre ve kaynakları analiz edin.

Bunun için şöyle bir uygulama karar verme süreciniz için farklı bir perspektif geliştirmenize yardımcı olacaktır:

Fikrine güvendiğiniz bir dış gözü size mentör olarak bulunduğunuz alana davet edin.

Elbette, fiziksel olarak değil, hayali olarak. (Emin olun bu duygusal zekanızı büyük ölçüde arttıracaktır. Zira duygusal zeka, iş hayatında farkı yaratan farkJ)

Mentör davet tekniğini kullanarak, karar vermek istediğiniz konuyu düşündüğünüzde, size gerçekten de yardımcı olacak birini sisteminiz kolayca bulacaktır. Bu insan, kolayca gözünüzün önüne gelecektir.

Bu kişi gerçekten de kıymet verdiğiniz, güvendiğiniz tanıdığınız, yaşayan bir insan olabileceği gibi, ilham aldığınız bir yazar, bir düşünce insanı ya da alanında uzman biri olabilir. Sonuçta, bu kişi imajinasyon yoluyla, içsel bir açılım oluşturmanızı sağlayacak “mentörünüz”dür. Sisteminiz, bu teknik sayesinde karar sürecinizde derinleşmenize, farklı perspektifler geliştirmenize hizmet edecektir.

O mentörün gözüyle kararı bir kez daha düşünün. Duruma yabancılaşın. Böylece dış bir gözle kararınızı bir kez daha incelemek durumunda kalacaksınız.

5.Gün Pratikleri: Çalışan Performansları İçin Lider Değerlendirmesi:

Amaç; lider takımla ilgili kararları otomatik değil bilinçli verir hale gelmek.

Beyin sisteminde Sistem 2’yi aktive ederek stratejik lider olarak hareket etmek,

Ekip üyelerinizin performansındaki dalgalanmalarını duygusal değil, analitik okumak.

Takımla ilgili kararları güçlü argümanlara sahip olarak verebilmek.

Performansta “ortalama sapmayı” yakalayın

1. Son 1 ayı düşünün. Ekibinizde çok öne çıkan (ya çok iyi ya da çok zayıf) 1–2 kişi belirleyin.
2. Şu 3 soruyu yazılı olarak yanıtlayın:
   • Bu kişi geçtiğimiz ay normalden daha iyi ya da daha kötü diyebileceğiniz bir performans gösterdi mi?
   • Bu durum tekrarlayan bir örüntü mü, yoksa anlık bir durum mu?
   • Bu farkın nedeni kişisel beceri mi, yoksa dışsal bir faktör müydü? (şans, sistem, müşteri profili, ruh hali vs.)
3. Ardından şu soruyu sorun:
   “Bu kişi önümüzdeki ay da benzer sonuç verirse, ne yapacağım?”
   – Cevabınız sistematikse: Gelişim stratejisine başlayın.
   – Cevabınız duygusalsa: Dur, tekrar değerlendir.

6.Gün Pratikleri: Kararı Hangi Kadranda Veriyorsun?

Amaç; lider takımla ilgili kararları otomatik değil bilinçli verir hale gelmek.

Beyin sisteminde Sistem 2’yi aktive ederek stratejik lider olarak hareket etmek,

Ekip üyelerinizin performansındaki dalgalanmalarını duygusal değil, analitik okumak.

Takımla ilgili kararları güçlü argümanlara sahip olarak verebilmek.

Dörtlü Tercih Deseni Uygulaması:

1.Aşağıdaki tabloyu inceleyin:

2. Karar vermeniz gereken bir durumu düşünün. Örneğin:
   • Yeni bir kişiyi işe almak
   • Bir projeyi onaylamak
   • Bir çalışana yatırım yapmak
3. Aşağıdaki 2 soruyu kendinize sorun ve mutlaka yazılı olarak yanıtlayın:
   • “Bu kararım hangi kadrana giriyor?”
   • “Bu kararda gerçek olasılık ile hissettiğim duygu örtüşüyor mu?”
4. Son olarak şu soruyla egzersizi bitirin:
   “Kararı alma nedenim gerçekten mantık mı, yoksa korku ya da umut mu?”

Kararı Hangi Kadranda Veriyorsun?

Dörtlü Tercih Deseni Uygulaması

1. Aşağıdaki tabloyu inceleyin:

1. Karar vermeniz gereken bir durumu düşünün. Örneğin:
   • Yeni bir kişiyi işe almak
   • Bir projeyi onaylamak
   • Bir çalışana yatırım yapmak
2. Aşağıdaki 2 soruyu kendinize sorun ve mutlaka yazılı olarak yanıtlayın:
   • “Bu kararım hangi kadrana giriyor?”
   • “Bu kararda gerçek olasılık ile hissettiğim duygu örtüşüyor mu?”
3. Son olarak şu soruyla egzersizi bitirin:
   “Kararı alma nedenim gerçekten mantık mı, yoksa korku ya da umut mu?”

7.Gün Pratikleri:Karar Verme Süreçleri İçin Başarılı Çalışan Güçlü Sorular:

1.“Bu kararı verirken sezgisel mi yoksa bilinçli ve veriye dayalı mı hareket ettim?”

2.“Şu anda kararını etkileyen bir ‘çapa’ olabilir mi? (ilk teklif, ilk izlenim vb.)”

3.“Bu kararı verirken geçmişte yaşadığın bir olayın etkisinde kalmış olabilir misin?”

4.“Bu kararı verirken varsaydığım şeyler nelerdi? Pozitif ya da negatif varsayımları gözden geçir. Bunlar gerçekten doğru mu?”

5.Planladığın şeyin yolunda gitmeyeceğini düşündüğün 3 kötü durum senaryosu nedir? Bu tehditlere vereceğin çözüm odaklı cevaplar neler?

6.“Kendine duyduğun güvenle birlikte kör noktan ne olabilir? Ekipten kim bu konuda seni dengeleyebilir?”

7.“Bu karar ne kadar veriye, ne kadar sezgiye dayanıyor? Bu oran ideal mi?”

8.“Bu kararı almazsan neyi kaybetme riskin var? Bu riski gerçekten ölçtün mü?”

9.“Ekip bu değişikliğe neden direnç gösteriyor olabilir? Onların algıladığı ‘kayıp’ ne?”

10.“Bu kararı yeniden çerçeveleyerek anlatıyor olsaydın, insanlar için nasıl bir ‘kazanım’  olarak hissedilirdi?

11.“Bu başarıyı kalıcı kılmak için sistemli olarak ne yapmalısın?”

12.“Ekip içinde bir kişinin ani düşüşünü nasıl değerlendirdin? Bu bir trend mi, yoksa istisna mı?”

13.“Kimi takdir ederken, kimi eleştirirken ‘tek bir olaya’ odaklanıyorsun?.. Tek bir olaya odaklanarak bunu yapman doğru bir lider davranışı mı?…”

14.“Kazanç ve kayıp konusunda şu anda hangi kadranda hareket ettiğini düşünüyorsun? (yüksek olasılıklı kazanç, düşük olasılıklı kayıp vb.)”

15. “Bu kararın altında yatan duygusal ağırlık ne? Olasılıklar mı kararını yönetiyor, yoksa duygular mı?”

16.“Risk algını etkileyen şey, gerçekten olasılık mı, yoksa geçmiş deneyimin mi?”

*Bu egzersizler için Daniel Kahneman’ın “Thinkıng, Fast Slow-Hızlı ve Yavaş düşünme” kitabından yararlanılmıştır.

Hızlı ve Yavaş Düşünme: Kısa Özet

Hızlı ve Yavaş Düşünme Kitabı Hakkında:

Daniel Kahneman’ın Hızlı ve Yavaş Düşünme adlı kitabı yayınlandığı anda büyük ses getirdi. Özellikle iş dünyası liderleri tarafından büyük bir dikkatle okundu, tartışıldı. Çünkü kitap, karar verme üzerine yazılmış derin düşünceleri ve açılımları içinde barındırıyordu. Kahneman, bilişsel önyargılarımızın her birini ayrıntılı bir şekilde ele almış, karar verme iç görülerini bu kitapla gözler önüne sermiştir.